“Τη μάνα μου την αγαπώ” – Η ιστορία και οι διαφορετικές εκτελέσεις ενός τραγουδιού-μύθου στην Κρητική μουσική

Λίγοι όμως γνωρίζουν, ότι το σκοπό τον έγραψε ο Ιωάννης Μπερνιδάκης ή Μπαξεβάνης σε μαντινάδες του Μανώλη Λαγουδάκη ή Λαγού και ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά τον Φεβρουάριο του 1940. Η ηχογράφηση έγινε από την Columbia (DG 6532) σε δίσκο 78 στροφών και ο αρχικός τίτλος του ήταν “Συρτό Μερακλίδικο”. Ο σκοπός ερμηνεύτηκε σε αυτή, την πρώτη ηχογράφηση, από την εξαίρετη και ανεπανάληπτη φωνή της Λαυρεντίας Μπερνιδάκη, αδελφή του Γιάννη Μπερνιδάκη, που ήταν η πρώτη Κρητικιά που τραγούδησε στη δισκογραφία.

Η ίδια εξιστορεί πως δέχτηκαν οι Κρητικοί της εποχής το τόλμημα αυτό, μια γυναίκα να ηχογραφεί σε δίσκο:

“Ήταν Μεγαλοβδομάδα όταν πρωτοήρθε ο δίσκος στα Χανιά. Έρχεται ένας από Χανιά και μας λέει ότι ήρθε ο δίσκος της Λαυρεντίας. Εμείς τον ακούσαμε την άλλη μέρα. Σε λίγο ήρθαν οι δίσκοι στον αντιπρόσωπο του Ρεθύμνου, το Λευτέρη το Γαγάνη. Γεμάτη χαρά ξεκίνησα να πάω να τον πάρω. Φτάνω στο μαγαζί και τι να δω; Ουρά ο κόσμος… Όλοι είχαν ενθουσιαστεί!”

Ο Μπαξεβάνης με το Λαγό, ηχογράφησαν γύρω στα 20 τραγούδια, στα χρόνια ανάμεσα στο 1938 και το 1955. Όπως διηγούνται οι φίλοι τους, τους συνέδεε μια βαθιά φιλία αλλά ταυτόχρονα ταίριαζαν και σαν χαρακτήρες και σαν παίξιμο. Λένε ότι ερχόταν στιγμές που καθόταν οι δυο τους και έπαιζαν μόνοι τους ώρες ολόκληρες. Έτσι από κέφι και μεράκι!
Οι παλιοί Ρεθυμνιώτες, θυμούνται συχνά τον Λαγό με τον Μπαξεβάνη στην ταβέρνα και να παίζουν μόνο για τους εαυτούς τους, για να θρέψουν τους καλλιτεχνικούς δαίμονες –έτσι έλεγαν– που φώλιαζαν μέσα τους. Ο Λαγός έβαζε ένα χτένι στις χορδές της λύρας του, γιατί πίστευε ότι μ’ αυτό χαμηλώνουν οι τόνοι και γίνονται γλυκύτεροι. Όσοι έτυχε ν’ ακούσουν τους δύο καλλιτέχνες σε αυτές τις προσωπικές τους ώρες λένε ότι άκουγαν αγγελικές μελωδίες!

Ίσως αυτό το πάντρεμα είναι ο κυριότερος λόγος που τα τραγούδια του Μανόλη Λαγουδακη που γράφτηκαν με την συνεργασία του Μπαξεβάνη έμειναν ανεπανάληπτα και κλασικά στην ιστορία της Κρητικής Μουσικής Παράδοσης και ξεχωρίζουν για την άψογη και μερακλίδικη εκτέλεση τους και την ομορφιά των μαντινάδων τους.

Οι μαντινάδες του σκοπού

Η αφορμή, για να γράψει ο Λαγός, τις μαντινάδες του σκοπού, λέγεται ότι ήταν η γυναίκα του, Άννα Σταγάκη. Όταν ήταν σε νεαρή ηλικία, την έκλεψε και για χάρη της έγραψε τους εξαιρετικούς στίχους:

Τη μάνα μου την αγαπώ γιατί πονεί για μένα
μα όχι, αγάπη μου γλυκιά όσ’ αγαπώ εσένα

Μα ‘γώ αγαπώ σε, μάτια μου, απού δικά και φτάνει
να’θελα μ’αγαπάς ετσά, ήθελε ν’αποθάνει 

Ο σκοπός γίνεται πασίγνωστος από το Νίκο Ξυλούρη

Ο σκοπός, ερμηνεύτηκε-διασκευάστηκε και πάλι δισκογραφικά το 1978, από το Νίκο Ξυλούρη, στον δίσκο “Τα Ξυλουρεϊκα”. Με αυτή την ερμηνεία έγινε γνωστός και στον περισσότερο κόσμο (εντός και εκτός Κρήτης) και πολλές φορές, μέχρι και σήμερα αναφέρεται ως μουσική σύνθεση του Ψαρονίκου.

Σε αυτή την ηχογράφηση, ο δεύτερος δεκαπεντασύλλαβος της μαντινάδας άλλαξε σε:

Μα ‘γω μικρή μου σ’αγαπώ, μα συ δεν το κατέχεις
να ‘θελα να σου το πει κανείς, φίλο θελά τον έχεις.

…και με αυτή την αλλαγμένη μορφή, τραγουδιέται ακόμα και σήμερα από τη συντριπτική πλειοψηφία των ερμηνευτών. Η αιτία αλλαγής, μας είναι άγνωστη.

Πολλαπλές ερμηνείες-διασκευές

Ο σκοπός, τραγουδήθηκε και διασκευάστηκε, πολλές φορές τόσο από Κρήτες, όσο και από μη Κρήτες καλλιτέχνες, όπως η Μελίνα Ασλανίδου, τη Λιζέτα Καλημέρη, η Γλυκερία κ.α.
Μέσα, όμως, από την καθαρά υποκειμενική μας ματιά στην Κρητική μουσική, θα ξεχωρίσουμε μία πρόσφατη, ιδιαίτερη διασκευή του σκοπού, από τον Κάρολο Κουκλάκη και την Ειρήνη Δερέμπεη. Ξεχωρίζει για το μοναδικό δέσιμο της μελωδικότητα της φωνής και του χαμπιολού της Δερέμπεη, με το μπουλγαρί του Κουκλάκη και τη διακριτική συνοδεία του κοντραμπάσου του Βασίλη Τζωρτζίνη.