Οι Τουρκοκρητικοί στο Αϊβαλί και στο Μοσχονήσι. Η ανθρώπινη και συγκινητική ιστορία "της άλλης πλευράς" (ντοκιμαντέρ)

Μουσουλμάνοι, γέννημα-θρέμμα της Κρήτης, που πήγαν στην Τουρκία αλλά δεν έμαθαν ποτέ Τουρκικά και εγγόνια που επισκέπτονται την Κρήτη κλαίγοντας.

Μουσουλμάνοι που πήγαν στην Τουρκία και δεν έμαθαν ποτέ Κρητικά και εγγόνια που επισκέπτονται την Κρήτη και κλαίνε.

Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί για τους Έλληνες που ξεριζώθηκαν από τους τόπους τους, με την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών το 1923 και τη Συνθήκη της Λωζάνης. Η εκπομπή «365 στιγμές» με τη Σοφία Παπαϊωάννου, παρουσιάζει, τους… ανταλλάξιμους από την άλλη πλευρά. Τους Τουρκοκρητικούς, που αναγκάστηκαν κι εκείνοι να αφήσουν την Κρήτη, για να εγκατασταθούν στα ερημωμένα σπίτια των Ελλήνων στα παράλια της Ιωνίας και να γίνουν για του Τούρκους οι “Ελληνόσποροι”, όπως και οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας, έγιναν για τους Έλληνες της Ελλάδας, οι “Τουρκόσποροι”. Άνθρωποι που δεν γνώριζαν να μιλάνε Τουρκικά και κάποιοι από αυτούς, δεν έμαθαν να μιλάνε ποτέ στη ζωή τους!

Σ’ ένα συγκινητικό και ιστορικό ταξίδι, η εκπομπή του ΕΡΤNEWS συναντά τους Τουρκοκρητικούς στο Αϊβαλί και το Μοσχονήσι, στα παράλια της Μικράς Ασίας, απέναντι από τη Λέσβο. Ακούει τους απογόνους τους να μιλούν την κρητική διάλεκτο, σαν ο χρόνος να σταμάτησε το 1923, μπαίνει στα πανέμορφα –άλλοτε ελληνικά– σπίτια, συναντά τους ανθρώπους που ζουν σήμερα εκεί και που δεν ξέχασαν ποτέ την αγαπημένη τους Κρήτη. Ακολουθεί τις ανθρώπινες ιστορίες από τα χωριά, τους ελαιώνες και τα πορτοκάλια του Ρεθύμνου και των Χανίων στα σοκάκια και τους ελαιώνες του Μοσχονησίου, υπό τους ήχους των μαντινάδων και του Ξυλούρη. Ένα συγκινητικό ταξίδι από την άλλη πλευρά της ιστορίας που θα συγκινήσει και κάνει κάθε λογικό άνθρωπο να δακρύσει.

Πίσω από την γραμμένη ιστορία, που δημιουργήθηκε από πολιτικές αποφάσεις, σε καιρούς δύσκολους και ακραίους και για τις δύο πλευρές, υπάρχουν πάντα, απλοί, καθημερινοί άνθρωποι. Ναι, είναι σίγουρο, ότι κάποιοι αντέδρασαν ακραία, όπως γίνεται πάντα σε ακραίες εποχές, αλλά οι περισσότεροι ήταν άνθρωποι που άφησαν πίσω τους, εκτός από τις περιουσίες τους, τους έρωτές τους, τους φίλους τους και πάνω απ’όλα την αγάπη για την Κρήτη… και όπως ζήτησε από την εγγονή της μία “ανταλλάξιμη” Τουρκοκρητικιά: