Ο λόγος για το Λουτρό της Κρήτης, το οποίο βρίσκεται στα Σφακιά, ανάμεσα στη Χώρα Σφακίων και στην Αγία Ρούμελη και από μακριά θυμίζει πίνακα ζωγραφικής: λευκά σπίτια που ακουμπούν στο γαλάζιο της θάλασσας, μικρές βάρκες που λικνίζονται απαλά στο νερό. Δεν υπάρχουν δρόμοι, δεν υπάρχουν αυτοκίνητα. Μόνο μονοπάτια και θάλασσα.
Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει μόλις 56 μόνιμους κατοίκους, ενώ απέχει 71 χιλιόμετρα από τα Χανιά. Ωστόσο δεν γίνεται να φτάσετε εδώ οδικώς, γιατί δεν υπάρχει δρόμος να περάσει τα Λευκά Όρη.
Για να φτάσεις εκεί, είτε θα περπατήσεις περίπου μιάμιση ώρα από τη Χώρα Σφακίων, είτε θα πάρεις το καραβάκι που συνδέει το χωριό με Σφακιά, Σούγια, Γαύδο, Παλαιόχωρα και Αγία Ρουμέλη.
Διακοπές αλλιώτικες
Εδώ οι διακοπές αποκτούν άλλη διάσταση. Δεν χρειάζεσαι GPS, ούτε να ψάχνεις πάρκινγκ. Χρειάζεσαι μόνο καλή διάθεση και άνετα παπούτσια. Το περπάτημα γίνεται τρόπος ζωής και η ησυχία σε αγκαλιάζει σαν βάλσαμο. Αν θες να ξεφύγεις από την καθημερινότητα, το Λουτρό είναι η απάντηση.
Το σημερινό Λουτρό χτίστηκε αμφιθεατρικά στο ακρωτήρι Μουρί, πάνω στα ερείπια της αρχαίας πόλης Φοίνικα, που υπήρξε λιμάνι της Ανώπολης. Αργότερα έγινε το χειμερινό λιμάνι των Σφακίων, χάρη στον φυσικό κόλπο που προστατεύεται από τη βραχονησίδα Φανάρι. Ένα λιμάνι ασφαλές ακόμη και στις πιο δύσκολες καιρικές συνθήκες, που κουβαλά μνήμες αιώνων.
Το Λουτρό είναι μια εμπειρία που σε μαθαίνει να ζεις πιο αργά, πιο ήρεμα, πιο ανθρώπινα. Αν θες να δεις πώς είναι η ζωή χωρίς αυτοκίνητα, χωρίς άγχος και χωρίς θόρυβο, τότε αυτό το χωριό είναι η ευκαιρία σου.
Ένα χωριό με μεγάλη ιστορία
Το χωριό έχει πολύ μεγάλη ιστορία. Εδώ βρισκόταν δηλαδή η αρχαία πόλη Φοίνιξ, που λειτουργούσε ως επίνειο της ανεξάρτητης Ανώπολης. Το όνομα Λουτρό αρχίζει να επικρατεί κατά τα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια, όταν κατασκευάστηκαν λουτήρες, οι οποίοι αντλούσαν το νερό τους από την Ανώπολη. Κατά πάσα πιθανότητα η κατοίκηση δεν γνώρισε σημαντική διακοπή από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας, ίσως λόγω της απομόνωσης της τοποθεσίας: το 1415, όταν πέρασε από εκεί ο καλόγερος και γεωγράφος Cristoforo Buondelmonti, δεν είδε μόνο αρχαία ερείπια, αλλά κι έναν νεότερο οικισμό. Ο οποίος μπορεί να μην αναφέρεται στις κατοπινές απογραφές των Βενετών, μα πιστοποιείται ότι υπήρχε και γύρω στο 1630.
Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, πάλι, η δυσκολία πρόσβασης στο Λουτρό το έκανε επίκεντρο επαναστατικών ενεργειών. Από εδώ φυγαδεύτηκαν π.χ. γυναικόπαιδα μετά την αποτυχία της εξέγερσης του Δασκαλογιάννη (1770), ενώ αυτό διάλεξε για έδρα της και η Καγκελαρία των Σφακίων, όταν κήρυξε νέα επανάσταση το 1821, στα πλαίσια του γενικότερου ελληνικού ξεσηκωμού. Τελικά η οθωμανική διοίκηση αποφάσισε να κατασκευάσει ένα φρούριο (1868), ώστε να ελέγχει στρατιωτικά τους απείθαρχους κατοίκους.
Πώς θα φτάσεις στο Λουτρό
Όπως ειπώθηκε και παραπάνω, είναι αδύνατον να έρθεις στο Λουτρό οδικώς, γιατί δεν υπάρχει δρόμος. Από την ξηρά, λοιπόν, ο μόνος τρόπος για να προσεγγίσεις στον κολπίσκο όπου είναι χτισμένο είναι πεζοπορώντας, είτε από τη Χώρα Σφακίων, είτε από την Ανώπολη.
Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν σηματοδοτημένες διαδρομές, οι οποίες θα σε οδηγήσουν στο χωριό σε περίπου 1,5 ώρα. Χρειάζεται ωστόσο να έχετε πεζοπορική εμπειρία, καθώς ορισμένα σημεία παρουσιάζουν δυσκολίες: αν έρθεις π.χ. από τη Χώρα Σφακίων μέσω του ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4 θα χρειαστεί να βαδίσεις στο πλάι του γκρεμού στο κομμάτι που οδηγεί από τα Μάρμαρα στον Λύκο, λίγο πριν δεις το Λουτρό.
Το μονοπάτι από την Ανώπολη δείχνει πιο εύκολο. Και πράγματι είναι, αν ξεκινήσεις από το εκκλησάκι της Αγίας Αικατερίνης, στο οποίο θα βγεις μέσω ασφαλτοστρωμένου δρόμου, 2 χιλιόμετρα έξω από την Ανώπολη, σε υψόμετρο 650 μέτρων. Ο δρόμος από εκεί ως το Λουτρό είναι κατηφορικός αν και έχει απότομη κλίση και των συνεχή ζιγκ ζαγκ που θα σε ταλαιπωρήσουν στην επιστροφή.
Για τους περισσότερους, λοιπόν, ο πιο εύκολος και άνετος τρόπος για να έρθουν στο Λουτρό είναι διά θαλάσσης. Αν έχεις δικό σου σκάφος, όλα γίνονται απλά. Διαφορετικά υπάρχουν πολλές επιλογές δρομολογίων με καραβάκια από τις γύρω περιοχές, κυρίως από τη Χώρα Σφακίων και την Αγία Ρούμελη, που είναι και τα πλησιέστερα κατοικημένα λιμάνια. Υπάρχει όμως και σύνδεση με τη Σούγια, την Παλιόχωρα, ακόμα και τη Γαύδο.
4 πράγματα που αξίζει να κάνεις, αν επισκεφθείς το Λουτρό
Παρά τις υποδομές του, το Λουτρό παραμένει ένα μέρος έξω από το κλίμα του μαζικού καλοκαιρινού τουρισμού, γι’ αυτό και θεωρείται ιδανικός προορισμός για όσους επιθυμούν τις διακοπές τους να είναι ήσυχες και ιδιαίτερες, με την καθημερινότητα να κινείται σε χαλαρούς ρυθμούς. Άλλωστε το δύσβατο της τοποθεσίας και η ανυπαρξία δρόμου σημαίνει ότι εδώ δεν υπάρχουν αυτοκίνητα. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πράγματα που μπορείς και αξίζει να κάνεις, έχοντας ως «βάση» το χωριό.
1. Μπάνιο, κανό και άγνωστες παραλίες προσβάσιμες μόνο με καραβάκι
Στο Λουτρό θα έρθεις καλοκαίρι, οπότε το πού θα κάνεις μπάνιο είναι σημαντική υπόθεση. Και ίσως εκπλαγείς με δεδομένο το μικρό μέγεθος του χωριού, μα οι επιλογές είναι αρκετές. Ακριβώς μπροστά από τα σπίτια, λ.χ., στο κέντρο του οικισμού, βρίσκεται ο Γιαλός, ενώ προς το ανατολικό του άκρο θα βρεις τον Κέραμο. Και οι δύο είναι βοτσαλωτές και οργανωμένες παραλίες, προσφέροντας και τη δυνατότητα για κανό. Άλλωστε τα νερά στο Λουτρό είναι πάντα ήσυχα, έχοντας γοητευτικά μπλε και πράσινα χρώματα.
Αν ψάχνει για πιο ιδιαίτερες και απομονωμένες παραλίες, ωστόσο, η γύρω περιοχή έχει και τα «μυστικά» της. Ξεκινώντας με τα πόδια από το χωριό, ας πούμε, προς τα ανατολικά, θα βρεις σε απόσταση (περίπου) 1 χιλιομέτρου τις ανοργάνωτες παραλίες στο Περβολάκι και στον Τίμιο Σταυρό.
Να εφοδιαστείς με τα απαραίτητα και θα αναζητήσεις τα καραβάκια που θα σε μεταφέρουν στα απομονωμένα Γλυκά Νερά, όπου αναβλύζουν πηγές γλυκού, πόσιμου νερού δίπλα ακριβώς στη βαθυγάλανη ακτή του Λιβυκού πελάγους.
Με τα καΐκια των Λουτρών η πρόσβαση εκεί είναι εύκολη. Αν πάλι αγαπάς την πεζοπορία, μπορείς να φτάσεις και με τα πόδια. Θα σου πάρει γύρω στη 1 ώρα. Σημείωσε όμως ότι απαιτείται σημαντική εμπειρία, γιατί τμήμα του μονοπατιού περνά (κυριολεκτικά) από το χείλος του γκρεμού.
2. Επίσκεψη στο Κυβερνείο
Στο χωριό σώζεται ακόμα το λεγόμενο «Κυβερνείο», δηλαδή το κτήριο που διάλεξε για έδρα της η προαναφερόμενη Καγκελαρία των Σφακίων, η οποία ανέλαβε τον συντονισμό των επαναστατικών ενεργειών κατά των Τούρκων, όταν εξεγέρθηκε και η Κρήτη στα πλαίσια του γενικότερου ελληνικού ξεσηκωμού του 1821.
Εδώ ήρθε μάλιστα και ο ελληνικής καταγωγής Ρώσος ταγματάρχης Μιχαήλ Κομνηνός Αφεντούλιεφ, ο οποίος το φθινόπωρο του 1821 ανέλαβε τη διοίκηση της επαναστατημένης Κρήτης για λογαριασμό της πρώτης κυβέρνησης της Ελλάδας. Αδυνατώντας όμως να κατανοήσει τη νοοτροπία των Κρητικών ή να πετύχει στρατιωτικές νίκες ενάντια στους Τούρκους, ήρθε σε ρήξη με την Καγκελαρία, η οποία τον καθαίρεσε τον Νοέμβριο του 1822.
Η επανάσταση δεν μπόρεσε τελικά να ριζώσει και τον Μάρτιο του 1824 ο αιγυπτιακός στόλος υπό τον Χουσεΐν Μπέη (γαμπρό του Μωχάμετ Άλη) απέκλεισε τα Λουτρά, αναγκάζοντας τους κατοίκους να ανατινάξουν τις αποθήκες των πολεμοφοδίων τους και να φύγουν είτε προς τα βουνά των Σφακίων, είτε προς τη Γαύδο. Αργότερα στο κτήριο του Κυβερνείου λειτούργησε Δημοτικό Σχολείο.
3. Μία βόλτα στον αρχαίο Φοίνικα
Όπως είδαμε και πιο πριν, ο Φοίνικας άκμασε στην αρχαιότητα ως στρατηγικό επίνειο της Ανώπολης και δείχνει να διατηρήθηκε ως τα βυζαντινά χρόνια, όταν και εγκαταλείφθηκε οριστικά, δίνοντας τη θέση του στον σημερινό οικισμό. Από το λιμάνι λοιπόν των Λουτρών μπορείτε να πάρετε ένα μονοπάτι που οδεύει προς νοτιοανατολικά, το οποίο θα σας φέρει στα σωζόμενα ερείπια του Φοίνικα: δημόσια λουτρά, τάφοι, κάποια θολωτά κτίσματα, αλλά και κατάλοιπα ενός ναού όπου φαίνεται πως λατρευόταν ο Απόλλωνας.
Εκεί υπάρχει κι ένα σπήλαιο που δείχνει να είχε θρησκευτική σημασία στα αρχαία χρόνια, την οποία διατήρησε και μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού, καθώς αναδιαμορφώθηκε σε σπηλαιώδη εκκλησία του Αγίου Αντωνίου. Κάθε χρόνο, μάλιστα, στη γιορτή του αγίου στις 17 Ιανουαρίου, τελείται ένα ιδιαίτερο και μάλλον παμπάλαιο έθιμο, με τους Σφακιανούς να αφιερώνουν άρτους σε σχήμα ανθρώπου, ζώων ή ανθρώπινων μελών. Με στόχο είτε την προστασία, είτε τη θεραπεία του απεικονιζόμενου θέματος.
4. Τα οθωμανικά φρούρια
Στο Λουτρό σώζεται ακόμα και σήμερα ο «Κουλές», το οχυρό δηλαδή που έχτισαν οι Οθωμανοί το 1868 ώστε να ελέγχουν στρατιωτικά τον οικισμό, ο οποίος είχε ξαναεπαναστατήσει και το 1866, μετά τα γεγονότα του 1821. Ήταν μάλιστα ο μεγαλύτερος που έφτιαξαν σε όλα τα Σφακιά, δείχνοντας έτσι πόσο μπελά θεωρούσαν το χωριό. Ο επισκέπτης μπορεί να δει τους τοίχους του, έξω από τους οποίους είχε δημιουργηθεί και στέρνα, ώστε να εξασφαλίζει νερό στη φρουρά σε περίπτωση πολιορκίας.
Λιγότερο γνωστό είναι το δεύτερο οθωμανικό φρούριο, η Καστέλλα, το οποίο δεσπόζει ερειπωμένο πάνω από το χωριό. Η πρόσβαση σε αυτό είναι πολύ εύκολη (θα πας περπατώντας). Εκεί όμως θα καταλάβεις τη στρατηγική του αξία, αφού εποπτεύει όλο τον κολπίσκο.
