Η Κυριακή μετά το Σάββατο του Λαζάρου είναι η Κυριακή των Βαΐων. Πρόκειται για την τελευταία Κυριακή της Σαρακοστής και ταυτόχρονα την πρώτη ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας.
Ημέρα αφιερωμένη στην είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ. Όπως μας αναφέρουν οι Ευαγγελιστές, την επόμενη ημέρα της αναστάσεως του Λαζάρου, ο Ιησούς ζήτησε από τους μαθητές του, να του βρουν ένα γαϊδουράκι. Πάνω σε αυτό σκόπευε να πάει στην Ιερουσαλήμ.
Εκείνες τις ημέρες είχε μαζευτεί πολύς κόσμος στην πόλη, για τον εορτασμό του Εβραϊκού Πάσχα. Το Εβραϊκό Πάσχα ήταν γιορτή που γινόταν σε ανάμνηση της απελευθέρωσης των Εβραίων από τους Αιγύπτιους. Πάνω στο γαϊδουράκι, λοιπόν, εισήλθε ο Ιησούς στην Ιερή Πόλη.
Ο λαός είχε ήδη μάθει για την Ανάσταση του Λαζάρου, αφού η Βηθανία απήχε μόλις 2,5 χιλιόμετρα από την Ιερουσαλήμ. Τόσο το θαύμα στην Βηθανία, σύμφωνα με το ekklisiaonline όσο και η υπόλοιπη «δράση» του Ιησού, οδήγησαν τον λαό να τον υποδεχθεί όπως όριζε το εθιμοτυπικό της υποδοχής βασιλέων.
Έστρωσαν κλαδιά (βάγια στα εβραϊκά) φοινίκων στους δρόμους από όπου περνούσε ο Χριστός με το γαϊδουράκι και Τον επευφημούσαν τραγουδώντας «Ωσαννά ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ» (Ιωάν.12:13).
Από τα βάια, πήρε το όνομα της η ημέρα αυτή. Με την είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ ξεκινά το Θείο Δράμα. Επειδή όμως ταυτόχρονα γιορτάζεται η είσοδος του ως Βασιλέας στην Ιερουσαλήμ, η Εκκλησία καλεί τους πιστούς να γιορτάσουν καταλύοντας την νηστεία και επιτρέποντας την κατανάλωση ψαριών.
Τα Βάγια στην Κρήτη
Στην Κρήτη, την Κυριακή των Βαΐων, οι πιστοί πηγαίνουν στην εκκλησία και λαμβάνουν τα γνωστά σταυρουδάκια από βάγια, τα οποία φυλάσσουν στο εικονοστάσι τους. Κάποιοι τα τοποθετούν και στα αυτοκίνητά τους για να τους φυλάνε από την κακιά την ώρα.
Στα έθιμα της ημέρας συγκαταλέγεται και στην Κρήτη η κατανάλωση ψαριού, αφού η Κυριακή των Βαΐων είναι η δεύτερη ημέρα μέσα στην αυστηρή νηστεία της Σαρακοστής, κατά την οποία επιτρέπεται οι Χριστιανοί να φάνε ψάρι:
Τω Βαγιώ, Βαγιώ, Βαγιώ τρώνε ψάρι και κολιό
και την άλλη Κυριακή τρώνε το ψητό αρνί
Επίσης, είναι η δεύτερη “χαρμόσυνη” μέρα (μαζί με το Σάββατο του Λαζάρου) μέσα στη Σαρακοστή.
Πριν την Κυριακή των Βαΐων ετοιμάζονται ωραίες βεγγέρες σ’ όλη την Κρήτη, προκειμένου να φτιαχτούν οι σταυροί που μοιράζονται στους πιστούς στις εκκλησιές.
Τα Βάγια άλλων εποχών
Ο παπάς, του χωριού αναλάμβανε να στείλει έναν άνθρωπο να πάει να κόψει «Κλάδους Βαΐων», από τις βαγιές (χουρμαδιές) του χωριού, αλλά και να κόψει και ένα «κλάδο ελιάς», ο οποίος να είναι εύρωστος, ανθισμένος, για να τον πάει κι αυτόν στην εκκλησία.
Με αυτά, έφτιαχναν, έντεχνα σταυρούς, κόβοντας από ένα στενόμακρο λευκό σπαθάτο φύλλο, το χώριζαν στα δυο, και εν συνεχεία, έκαναν τις σχετικές αναδιπλώσεις, για να φτιαχτεί αρχικά ο μισός σταυρός. Έπειτα με ένα άλλο φύλλο γινόταν το ίδιο, ενωνόταν και ο άλλος μισός, και γινόταν ο τελικός σταυρός, που τον τοποθετούσαν στη συνέχεια, έναν – έναν, μέσα στο πανέρι, τον ένα πάνω σ’ άλλο.
Ο παπάς κι η παπαδιά, αναλάμβαναν να φτιάξουν τους δύσκολους και πολύπλοκους σταυρούς για την εκκλησία, καθώς εκείνοι είχαν ειδικότητα. Μετά το πέρας των εργασιών ο παπάς θα άδειαζε στο μεγάλο τραπέζι “φιλέματα”, για να ευχαριστήσει μικρούς και μεγάλους για τη βοήθειά τους. Το πρωί της Κυριακής των Βαΐων μεταφέρονταν οι σταυροί στην εκκλησία, μέσα σε πανέρια, μαζί με τον κλάδο της ελιάς.
Μετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας, ο κάθε πιστός, μαζί με το αντίδωρο, έπαιρνε κι από ένα σταυρό, έκοβε και ένα μικρό κλαράκι ελιάς και αυτά φτάνοντας στο σπίτι η νοικοκυρά, τα τοποθετούσε στο εικονοστάσι.
