9 Νοεμβρίου εορτάζεται η κοίμησις του Αγίου Νεκταρίου Αιγίνης, Μητροπολίτου Πενταπόλεως (Αιγύπτου).
Πολλοί δεν γνωρίζουν πως ο Αγ. Νεκτάριος διακόνησε ως Μητροπολίτης στη Μητρόπολη Πενταπόλεως. Μια Μητρόπολη που ανήκε στην Ρωμαϊκή Επαρχία της Κρήτης και της Κυρηναϊκής. Την ίδια θέση διεκδικούσε κι ένας δικός μας μετέπειτα Μητροπολίτης ο Επίσκοπος Ιεροσητείας Αμβρόσιος (Σφακιανάκης), ο οποίος στα απομνημονεύματα του αναφέρεται εκτενώς στον Νεκτάριο Κεφαλά.
Η Κυρηναϊκή στα αραβικά Μπάρκα είναι η ανατολική παράκτια περιοχή της Λιβύης. Πήρε το όνομά της από την αρχαία ελληνική αποικία Κυρήνη, στην κοιλάδα Τζεμπέλ Αχντάρ, ενώ η αραβική ονομασία Μπάρκα μοιάζει με τη γειτονική αρχαία ελληνική αποικία Βάρκη (Αλ Μαρτζ) και πιθανότατα σχετίζεται με τις ονομασίες Μπαρνίκ (Barneek) ή Βερενίκη, όπως ήταν γνωστή στην αρχαιότητα η Βεγγάζη
Ο Άγιος Νεκτάριος κατά κόσμον Αναστάσιος Κεφαλάς γεννημένος στην Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης το 1846 (1η Οκτωβρίου) διακόνησε ως Μητροπολίτης Πενταπόλεως μετά από επιλογή του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Σωφρόνιου. Η είσοδος του στην Ιερωσύνη έγινε στις 7 Νοεμβρίου 1876 όπου εκάρη μοναχός με το όνομα Λάζαρος στην ιστορική Μονή Νέας Χίου. Το 1877 χειροτονείται Διάκονος από τον Μητροπολίτη Χίου Γρηγόριο στον Ι.Ναό των Αγίων Μαρτύρων Βίκτωρος και Βικεντίου, με το όνομα Νεκτάριος ώσπου ο ευκατάστατος και φιλόμουσος Χίος Ιωάννης Χωρέμης αναλαμβάνει τα έξοδα να σπουδάσει στην Αθήνα τον Νεκτάριο. Μετά τις Γυμνασιακές του σπουδές φίλοι τον συμβουλεύουν να επισκεφθεί στην Αλεξάνδρεια τον Πατριάρχη Σωφρόνιο, ο οποίος τον συμβούλευσε και τον βοήθησε να επιστρέψει και να σπουδάσει Θεολογία, όπερ και εγένετο.
Το 1882 μετά από διαγωνισμό τυγχάνει υποτροφίας από το κληροδότημα Αντώνιου Φρ. Παπαδάκη, του εκ Ψυχρού Οροπεδίου Λασιθίου μεγάλου ευεργέτου της Παιδείας.
Ανοίγει πια ο δρόμος για μια ιερατική σταδιοδρομία για τον Νεκτάριο που μεταβαίνει το 1886 στην Αλεξάνδρεια και χειροτονείται από τον Πατριάρχη σε Πρεσβύτερο στον Άγιο Σάββα και μετέπειτα του απονέμεται το οφίκιο του Αρχιμανδρίτη της εκκλησίας της Αλεξάνδρειας. Μετά την χειροτονία του διορίζεται Ιεροκήρυκας και Γραμματέας του Πατριάρχη και σε σύντομο διάστημα αναλαμβάνει την Πατριαρχική Επιτροπεία Καΐρου. Το 1889 χειροτονείται από τον Πατριάρχη Σωφρόνιο από Μέγας Αρχιμανδρίτης σε Αρχιερέα υπό τον τίτλο του Μητροπολίτου Πενταπόλεως, στον Ι. Ναό Αγίου Νικολάου Καΐρου.
Από την τιμητική θέση αυτή, (του Μέγα Αρχιμανδρίτου, Μητροπολίτου, και του Πατριαρχικού Επιτρόπου Καΐρου), εκπίπτει ο Μητροπολίτης Νεκτάριος κατηγορούμενος από τον Πατριάρχη Σωφρόνιο πως μεθοδεύει και επιβουλεύεται την θέση του και εξορίζεται από την Αίγυπτο και την Λιβύη ασφαλώς, αναχωρόντας για την Αθήνα (1889).
Εδώ θα κάνουμε μια παράκαμψη στην ζωή του Νεκτάριου για να δούμε από την άλλη πλευρά την άποψη του Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβρόσιου, ο οποίος γενναία ομολογεί και τα δεδικαίωται και τις δικές του σκέψεις και πράξεις.
Ο Αμβρόσιος υπηρετούσε από πολύ νέος κοντά στον Σωφρόνιο ο οποίος τον διόρισε Ιεροδιάκονο και Ιεροκήρυκα των Ελληνικών παροικιών της Αιγύπτου. Ο Πατριάρχης τον έστειλε να σπουδάσει στη Ριζάρειο και μετά την επιστροφή του συνόδευσε τον Πατριάρχη για δύο έτη περίπου στη Λέρο μέχρι να καταπαύσει η επανάσταση του Αραμπή- πασά αλλά και της επερχόμενης νόσου της Χολέρας.
Το 1882-83 σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών χωρίς την βοήθεια του γέροντα του, Σωφρόνιου αλλά με τη βοήθεια του κληροδοτήματος του εκ Ψυχρού Λασιθίου Αντωνίου Φρ. Παπαδάκη. Ο Σωφρόνιος είχε κακιά πείρα από προγενέστερους και είχε την πεποίθηση πως αυτοί που σπουδάζουν στις ανώτερες σπουδές κληρικών χάνουν το σεβασμό και την ευσέβεια στις Χριστιανικές αρετές.
Τελειώνοντας τις σπουδές του επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια και μετά λίγο καιρό ο Πατριάρχης τον ανακηρύσσει σε Πρεσβύτερο και του δίνει το βαθμό του Μεγάλου Αρχιμανδρίτου (20/7/1888). Διορίζεται δε ως Ιεροκήρυκας πάσης Αιγύπτου.
Λέγει ο Επ. Αμβρόσιος στα απομνημονεύματα του:
«…προκειμένου να πληρωθεί η προ ετών χηρεύουσα θέσις στη Μητρόπολη Πενταπόλεως- ο Πατριάρχης Σωφρόνιος τον προόριζε όπως του είχε αναφέρει για Μητροπολίτη Πενταπόλεως-… Αλλά αίφνης η εν Αλεξανδρεία Χιακή Αδελφότης υποκινηθείσα καταλλήλως ενήργησε και μετέτρεψε την γνώμην του Πατριάρχου, ο οποίος άλλοτε χρηματίσας Μητροπολίτης Χίου επί 16ετίαν (1839-1855) και ως Ιεροδιάκονος επί 20 μήνες θεώρησε πως πρέπει να λάβει υπόψιν την γνώμη της Χιακής Αδελφότητος… οπότε προέκρινε και χειροτόνησε αντ’ αυτού τον Αρχιμανδρίτη Νεκτάριον Κεφαλάν κληρικόν πολύ μεμορφωμένον. Η προτίμησις αύτη καίπερ επαρκώς δεδικαιολογημένη, διότι ο Νεκτάριος είχε και της ηλικίας και της χειροτονίας τα πρεσβεία μ’ εστεναχώρησε πολύ με διέθεσεν, αδίκως βέβαια εναντίον του προτιμηθέντος Συναδέλφου, μετά του οποίου εν τούτοις ήμην υποχρεωμένος να συνυπηρετώ ως Ιεροκήρυξ εν τη αυτή Μητροπόλει και να συνοικώ ακόμη μετ’ αυτού. Αλλά τον εθεώρουν εχθρόν υποσκελίσαντά με δια ξένων δυνάμεων, παρέλειπον δ’ επιδεικτικώς πολλάκις και αυτόν τον υπό των Εκκλησιαστικών Κανονισμών επιβαλλόμενον τυπικόν σεβασμόν, εν τίνι δε από του Άμβωνος κηρύγματι μου με θέμα «Είτις Επισκοπής ορέγεται, καλού πράγματος επιθυμεί» (Τιμόθεου 3,1) ορμώμενος από του ρητού τούτου του Αποστόλου Παύλου εξέθηκα μετά ζωηρότητος οποίον εγώ του Επισκόπου το έργον αντιλαμβανόμην και οποίον η εκκλησία θέλει τον Επίσκοπον η «Επισκοπή», είπον εν πρώτοις, «είναι υψηλόν είναι θείον, είναι ανώτερον των επί της Γης αξιωμάτων και αυτής της Βασιλείας. Εάν δε δια τα πολιτικά αξιώματα επιβάλλεται να αναζητείται ο ικανότερος και ο αξιώτερος εις το να διαχειριστεί αυτά, δια τα Εκκλησιαστικά αξιώματα, τα ουχί εις των σωμάτων αλλά των ψυχών κεκλημένα δέον να αναζητείται μη μόνον ο ικανότερος αλλά ο κράτιστος. Κράτιστοι δ’ είναι ουχί μόνον και αποκλειστικώς οι εν Σχολαίς Θεολογικαίς ή και εν Ακαδημίαις σπουδάσαντες, οι επί πολυμαθεία και συγγραφαίς και επί ευγλωτία διακρινόμενοι, αλλ’ οι την παιδείαν έστω και μετριωτέραν, μετά ήθους και σωφροσύνης αρμονικώς συνδυάζοντες, οι υπό ζήλου ενθέου προς την υπηρεσίαν της Εκκλησίας εμφορούμενοι, εκείνοι οι οποίοι δύνανται εν πάση στιγμή να προβάλλωσι εαυτούς και τας εαυτών πράξεις ως παράδειγμα μιμήσεως λέγοντες ως ο Γεδεών: απ’ εμού όψεθε και ούτω ποιήσατε. Ουχί οι κόλακες, ουχί οι υποκριταί, ουχί οι χρημάτων ήττονες ουχί οι βίαιοι, ουχί οι διάβολοι ουχί οι ράθυμοι κλπ…… »
Και άλλα πολλά είπε εις το κήρυγμα του ο Αμβρόσιος, κατακεραυνώνοντας τον Μητροπολίτη Νεκτάριο, τον οποίο θεωρούσε, φιλάργυρο, υποκριτή, και αντιμαχούμενο, πως ένεκα της κολακείας του και του ισχυρού μέσου που χρησιμοποίησε πήρε την επίμαχη θέση αντ’ αυτού.
Ο Μητροπολίτης Νεκτάριος όπως ήτο φυσικό τον κατήγγειλε για την απρεπή συμπεριφορά του κατά του ανωτέρου του στον Πατριάρχη, ο οποίος είδε την αντιπαλότητα μεταξύ των δύο ανδρών και έστειλε το Αμβρόσιο στην κοινότητα της Βέγχας ως Εφημέριο.
Ακολούθησαν τα γεγονότα με τις διαβουλές και την αποπομπή του Νεκτάριου και ο Αμβρόσιος που παρά την πρόσκαιρη τότε στενοχωρίαν του και την απογοήτευση την οποία είχε δοκιμάσει λόγω την κατάληψης της θέσως της Μητροπόλεως Πενταπόλεως από τον Νεκτάριο, μιας και την θεωρούσε δεδομένη, έψαξε το θέμα της κατηγορίας κατά του Νεκτάριου Κεφαλά.
Εδώ γενναία ο Επίσκοπος Αμβρόσιος ομολογεί πως ήταν άδικος με τον Νεκτάριο ορμώμενος και τυφλωμένος από την απογοήτευση και αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεων του από του Άμβωνος κατά του Μητροπολίτου Νεκτάριου. Και όταν μεταβαίνει στο Κάιρο συνταξιδεύων με τον Πατριάρχη του δίνει τις αληθινές εξηγήσεις για όσα τότε συνέβησαν. Εδώ αναφέρει επίσης πως ανάμεσα στον Ναό της Ευαγγελιστρίας της Αλεξάνδρειας και του Αγίου Σάββα όπου είχε υπηρετήσει ο Νεκτάριος Κεφαλάς υπήρχε αιώνιο μίσος και διαβουλές από την μία ενορία προς την άλλη. Το είχε διαπιστώσει ιδίοις όμμασι και το είχε μάλιστα πληροφορηθεί από πολλές εκκλησιαστικές πηγές. Αναφέρει ως εκ τούτου πως οι διαβουλές προς τον Πατριάρχη Σωφρόνιο κατά του Μητροπολίτου Πενταπόλεως Νεκτάριου Κεφαλά πιθανότατα είναι ανυπόστατες αλλά απόρροια του αιώνιου μίσους των δύο εκκλησιαστικών κοινοτήτων και πως τα ανέφερε στον Σωφρόνιο χωρίς όμως να τον μεταπείσει στην απόφαση του αυτή. Αυτά τα έκτροπα αναφέρει συνέβαιναν την εποχή εκείνη στην Αίγυπτο για την εκλογή και κατάληψη των Μητροπόλεων, καταστρέφοντας ιεροσύνες και ανθρώπους.
Το 1890 για την ιστορία να αναφέρουμε πως ο Πατριάρχης Σωφρόνιος κατόπιν παραίνεσης του μετέπειτα αποθανόντος Επισκόπου Γρηγόριου Παπαδοπετράκη ο οποίος είχε γνωρίσει και αξιοποιήσει τον Αμβρόσιο και αφού είχε δει και ο ίδιος το έργο του Αρχιμανδρίτη Αμβρόσιου Σφακιανάκη σε όλη την διάρκεια της ιεροσύνης του στην Αίγυπτο, τον επέλεξε για να διακονίσει στην ιδιαιτέρα πατρίδα του την Κρήτη και συγκεκριμένα τον διόρισε Επίσκοπο της Μητροπόλεως Ιεραπύτνης και Σητείας. Ήταν ένας από τους νεώτερους Επισκόπους μιας και όταν ανέλαβε την Μητρόπολη Ιεροσητείας ήταν μόλις 33 ετών και διετέλεσε ένας πολύ αγαπητός και πετυχημένος Ιεράρχης στην Μητρόπολη της Ιεραπέτρου (Ιεραπύτνης) και Σητείας, κοινώς Ιεροσητείας.
Κείμενο: Ιωάννα Σφακιανάκη
