Το ατμόπλοιο «Αδρίας» με πλοίαρχο το Γεράσιμο Φωκά, πλήρωμα 78 ανδρών καθώς και 538 επιβάτες, οι οποίοι είχαν επιβιβαστεί από το Ηράκλειο 223 επιβάτες, από Ρέθυμνο 80 και από Χανιά (Σούδα) 235 επιβάτες, με τελικό προορισμό τον Πειραιά.
Στις 6 Οκτωβρίου 1951 και ώρα 4:25 πρωινή κι ενώ, έπνεε βορειοανατολικός άνεμος με διαστήματα βροχής, ακούστηκε ένας μεγάλος θόρυβος και ακολούθησε ένα ισχυρό τράνταγμα. Οι περισσότεροι επιβάτες πετάχτηκαν έντρομοι από τον ύπνο τους.
Ο Αδρίας προσέκρουσε στη Φαλκονέρα με ταχύτητα που πλησίαζε τους 13 κόμβους. Ο καπετάνιος του πλοίου βρισκόταν στην καμπίνα του. Βάρδια στη γέφυρα είχε ο ύπαρχος.
Η πρόσκρουση ήταν αποτέλεσμα της παρεκκλίσεως της πορείας του υποβοηθουμένη από τους βορειοανατολικούς ανέμους που επικρατούσαν στη περιοχή. Ο ύπαρχος μόλις προσάραξε το πλοίο έκανε αμέσως κράτει τις μηχανές και στη συνέχεια, ανάποδα.
Mε την κίνηση αυτή, το πλοίο αποσπάστηκε από την βραχώδη ακτή αλλά ευτυχώς τη στιγμή εκείνη, μετέβη στη γέφυρα ο πλοίαρχος, ο οποίος έδωσε εντολή να κάνουν και τις δύο μηχανές πρόσω και το πλοίο επαναπροσάραξε στα βράχια της Φαλκονέρας. Στη συνέχεια πόντισε και τις δυο άγκυρες και με κατάλληλες κινήσεις έφερε το βαπόρι κοντά στα βράχια της Φαλκονέρας.
H ενέργεια αυτή του πλοιάρχου υπήρξε σωτήρια για τη ζωή των επιβαινόντων, αφού το πλοίο πλησίασε πολύ κοντά στην βραχώδη ακτή και δεν είχε πλέον τον άμεσο κίνδυνο της βύθισης.
Σήμα κινδύνου
Ο πλοίαρχος κ.Φωκάς, αφού διαπίστωσε την κρίσιμη κατάσταση του πλοίου εξέπεμψε άμεσα σήμα κινδύνου και διέταξε την καθέλκυση των λεμβών και την αποβίβαση των επιβατών σε απόκρυμνο σημείο της νήσου, με την καθοδήγηση των μελών του πληρώματος. Το πλοίο εξακολουθούσε να είναι φωτιζόμενο και οι επιβάτες συγκεντρώθηκαν προς την αριστερή πλευρά.
Το σήμα το έλαβε το ατμόπλοιου “Βοιωτία” καθώς και το ατμόπλοιο “Τέτη”, το οποίο το μετέδωσε στο ατμόπλοιο “Αιγαίον” και με τη σειρά του αναμετέδωσε στον παράκτιο σταθμό ΑΘΗΝΑΙ ΡΑΔΙΟ με διακριτικό σήμα SVA που είχε ως έδρα τότε στη Βάρη.
Ο παράκτιος σταθμός ΑΘΗΝΑΙ ΡΑΔΙΟ με τη σειρά του, ενημέρωσε τις ναυτικές και λιμενικές Αρχές. Ταυτόχρονα, η υπηρεσία του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας απέστειλε επείγοντα τηλεγραφήματα στις λιμενικές αρχές της Κρήτης να αναφέρουν τα ονόματα όσων επιβιβάστηκαν από την Κρήτη.
Παρά την σφοδρή κακοκαιρία, η αποβίβαση στέφθηκε με επιτυχία, αν και πληροφορίες έκαναν λόγο για απώλεια ενός ατόμου. Στην αγωνιώδης έκκλιση του πλοιάρχου “Έχομεν προσαράξει δεξιά Φαλκονέρας.Έχομεν κλίσιν προς τα δεξιά και διαρκώς βυθιζόμεθα”, έσπευσαν το “Ιωνία”, το “Αιγαίον”, η “Πίνδος”, το μότορσιπ “Γεώργιος” και το αρματαγωγό του Π. N. “Αξιός”, όπου παρέλαβαν τους επιβάτες και φρόντισαν την αποστολή τους στο Πειραιά.
Με το πλοίο ταξίδευαν και μέλη του πληρώματος του φορτηγού πλοίου «Αντώνιος Πατέρας» καθώς και ο πλοίαρχος Λαιμός, οι οποίοι βοήθησαν μαζί με ορισμένους φαντάρους στο συντονισμό κατά τη διάρκεια εγκατάλειψης από τον Αδρία.
Το πόρισμα του ναυαγίου
Ως προς τα αίτια της προσάραξης σύμφωνα με το πόρισμα 58/1952 του Ανώτατου Συμβουλίου Ναυτικών Ατυχημάτων, η προσάραξη του Αδρία επήλθε από εκπεσμό αριστερά της πορείας λόγω της καιρικής κατάστασης ή και τυχόν εσφαλμένων πορειών που τηρήθηκαν από το Aκρωτήριο Mαλέχα της Σούδας μέχρι τη Φαλκονέρα.
Η επιτροπή απάλλαξε από τυχόν ευθύνες τον πλοίαρχο και επέρριψε ευθυνες στον ύπαρχο και τον ανθυποπλοίαρχο που ήταν στη γέφυρα την στιγμή της προσάραξης.
Η μοναδική απώλεια
Όλοι οι επιβάτες και το πλήρωμα επιβιβάστηκαν στα πλοία που έσπευσαν για βοήθεια, εκτός της επιβάτιδας Eυθαλίας Kαρύδα, η οποία βρέθηκε στη θάλασσα, με αποτέλεσμα να πνιγεί. Όπως κατέθεσε η Παρασκευή Δασκαλάκη αδελφή της Ε.Καρύδα:
«Εγώ, η αδελφή μου και η μικρή Στέλλα Χακατίδου επιβιβασθήκαμε στον Αδρία από το Ηράκλειο. Ξυπνήσαμε έντρομες και η αδελφή μου καταληφθείσα από νευρική ταραχή έσπευσε πρώτη στην πρύμνη όπου είχαν συγκεντρωθεί και άλλοι επιβάτες.
Τότε την είδα να πηδά την κουπαστή και να πιάνεται από ένα συρματόσχοινο που είχε προσδέσει το πλήρωμα στους βράχους της Φαλκονέρας. Παρά τις συστάσεις μου αυτή επέμενε να βγει στην ξηρά αιωρούμενη.
Δυστυχώς, δεν το κατάφερε και σε μια στιγμή, προφανώς κουρασμένη, άφησε το σχοινί και έπεσε στη θάλασσα. Την ακούσαμε να φωνάζει βοήθεια και ο χωροφύλακας Ι.Φακιολάκης έβγαλε το ατομικό του σωσσίβιο και το έριξε στη θάλασσα. Παρά τις αναζητήσεις μας, εκείνη δεν βρέθηκε ποτέ».
Η προσάραξη και το ναυάγιο
Το πλοίο προσάραξε στη Φαλκονέρα, πάνω σε δύο διαφορετικές ξέρες, όπου δημιουργήθηκε ρήγμα 12 μέτρων. Έγινε προσπάθεια αποκατάστασης του ρήγματος από συνεργείο δυτών της εποχής. Στα πλαίσια ελάφρυνσης του πλοίου, ρίχτηκαν στην θάλασσα τρόφιμα και μεγάλες ποσότητες από σάπια κρέατα που μετέφερε το βαπόρι και χάλασαν λόγω μη ψύξης. Αυτό όμως είχε σαν αποτέλεσμα την προσέλκυση καρχαριών, κάτι το οποίο καθυστέρησε της εργασίες στεγανοποίησης του πλοίου.
Τελικά η στεγανοποίηση ολοκληρώθηκε με επιτυχία και έγινε και απάντληση υδάτων. Στη συνέχεια ο καιρός άλλαξε σε νοτιοανατολικό και τα συνεργεία ανέλκυσης με τα ρυμουλκά αναχώρησαν για τον Αδάμαντα της Μήλου. Η κακοκαιρία κράτησε σχεδόν τρεις ημέρες και όταν επέστρεψαν το πλοίο δεν υπήρχε πλέον, είχε κοπεί στα δυο και βυθίστηκε!
Το ναυάγιο θεωρήθηκε ολική απώλεια και αποζημιώθηκε πλήρως αφού ήταν ασφαλισμένο.
Διηγήσεις για το ναυάγιο
Ο Σταμάτης Αποστολάκης ναυαγός με το «Αδρίας» διηγήθηκε τις φοβερές στιγμές που έζησε. Αποσπασματικά αναφέρει:
Στις 5 του Οκτώβρη του 1951 στα Χανιά έκανε «τον κατακλυσμό του Νώε». Είχα έρθει από το χωριό, τον Καμπανού Σελίνου, στο σπίτι του θείου μου του Στέλιο (Μπουλταδάκη, δ/ντή, τότε, Γεωργίας Κρήτης) κι είχα πάει στο πρακτορείο: «Συνεργαζόμεναι Ατμοπλοΐαι Τόγια» κι είχα βγάλει εισιτήριο, κατάστρωμα (δρχ. 59.000) γι’ απόψε το βράδυ: Σούδα – Πειραιά, με το πλοίο «ΑΔΡΙΑΣ».
Το “ΑΔΡΙΑΣ” ξεκίνησε στις 8 το βράδυ με σκαμπανεβάσματα μεσ’ από το λιμάνι. Εγώ καθόμουν στο κατάστρωμα το χαμηλό, δίπλ’ από μια σκάλα, π’ έβγαινε ζέστη από κάτω, φαίνεται ήταν οι μηχανές. Δίπλα μου είχα τη βαλίτσα μου με τις πατανίες.
Τέσσερις και είκοσι (4.20 πμ) τα ξημερώματα ακούγεται ένας τρομερός τρανταγμός κι αμέσως ο τόπος εκεί που ήμουν έγινε θεοσκότεινος κι εγέμισε κατάμαυρα νερά. Επρόφτασα μαζί με πολλούς άλλους συνεπιβάτες ν’ ανεβούμε από τις σκάλες ψηλότερα. Εκεί ήταν σωσίβια κι ο καθένας έβανε ό,τι μπορούσε. Εγώ βρήκα ένα σαν μαξιλάρι, με τρύπα στη μέση για το λαιμό κι ένα στη μέση σαν φασκιά, που με βοήθησε ο χωριανός μου ο Μανώλης Γρ. Ζερβουδάκης που βρέθηκε τυχαία μπροστά μου.
Ή τα σωσίβια ή η μοίρα μου· πάντως μ’ ελυπήθηκε ο Θεός, όπως το λέω συχνά και ξανανέβηκα στην τρικυμισμένη επιφάνεια κι ήμουν λίγο πιο πάνω απ’ τα νερά κι εφώναζα: “Παναγία μου!”, “Μανώλη, πού ’σαι;” μα τίποτε… Κοντά μου ένα τσουβάλι γεμάτο και ραμμένο, τ’ αγκάλιασα κι εφώναζα: “Παναγία μου!” – “Μανώλη πού ’σαι;”…
Κάποια στιγμή ένα κύμα μ’ έφερε κοντά στα βράχια· κι ένας σμηνίτης, άγνωστός μου -φανερή η θεία Πρόνοια- μ’ άρπαξε από τα μαλλιά και μ’ έσυρε στα βράχια. Ηταν κι άλλοι πολλοί εδώ.
Τι αναφέρουν οι εφημερίδες της εποχής
Η ταυτότητα του ατμόπλοιου Αδρίας
Ναυπηγήθηκε το 1893 στα ναυπηγεία HARLAND AND WOLF του BELFAST με το αρχικό όνομα MAGIC, μήκους 311 πόδων, της Belfast Steamship Company. Αρχικά εξυπηρετούσε την γραμμή Liverpool-Belfast. Στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, χρησιμοποιήθηκε ως πλωτό νοσοκομείο.
Το 1930 μετασκευάστηκε σε κρουαζιερόπλοιο πραγματοποιώντας κρουαζιέρες μεταξύ Αγγλίας και Σκωτίας. Το χειμώνα εκτελούσε δρομολόγια μεταξύ Fishguard-Cork και το καλοκαίρι έκανε κρουαζιέρες στη Σκωτία.
Στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο χρησιμοποιήθηκε ως πλωτή αποθήκη στο Rosyth. To 1947 αγοράστηκε από τη Bury Court Shipping Co και μετονομάστηκε σε «Αττική». Έκανε δρομολόγια μεταξύ Μασσαλίας-Γένοβας-Πειραιά-Βυρητού-Χάιφας-Αλεξάνδρειας.
Το 1948 το αγόρασε η Ηπειρωτική του Ποταμίανου και το ονόμασε Αδρίας εξυπηρετώντας την ακτοπλοϊκή σύνδεση Πειραιά – Θεσσαλονίκη – Κρήτη – Χίο – Ρόδο και θεωρείτο ένα από τα καλύτερα πλοία στην ελληνική επιβατηγό ακτοπλοΐα.
Η τραγική ειρωνία
Στις 6 Φεβρουαρίου 1949, το ατμόπλοιο “Αρετή” που είχε αποπλεύσει από τον Πειραιά με πλήρωμα 16 ανδρών και 6 επιβάτες και προορισμό την Kρήτη, ανατράπηκε βόρεια της Φαλκονέρας, με αποτέλεσμα να πνιγούν 21 άτομα. Διασώθηκε μόνο ο ναύκληρος του Αρετή Δημήτρης Γιαπιτζόγλου.
Η ιστορία του Δημήτρη Γιαπιτζόγλου είναι συγκλονιστική καθώς παρέμεινε 8 ημερόνυχτα επί της Φαλκονέρας και τελικά τον εντόπισε ένα αεροσκάφος της πολεμικής αεροπορίας που με τη σειρά του ειδοποίησε τις αρχές και στη συνέχεια το ατμόπλοιο Αδρίας έφτασε την επόμενη ημέρα και τον διέσωσε. Η τραγική ειρωνεία είναι ότι τρία χρόνια αργότερα στο ίδιο σημείο που παρέλαβε τον ναυαγό, βυθίστηκε ο Αδρίας!
Το ναυάγιο σήμερα
Το ναυάγιο του ατμόπλοιου Αδρίας βρίσκεται κοντά στον κάβο που ονομάζεται Παναγία των ρευμάτων της Φαλκονέρας. Η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή έχει έντονα υποβρύχια ρεύματα και το ναυάγιο βρίσκεται σε βάθος 24,5 μ. με την εντυπωσιακή πλώρη ανεστραμμένη.
Διακρίνονται ακόμα και σήμερα οι ρηγματώσεις που έγιναν τον Οκτώβριο του 1951. Ξεχωρίζουν ακόμα, τα όκια αλλά και τα φινιστρίνια του από τις καμπίνες του πλοίου. Τα διαμερίσματα στο πρωραίο τμήμα του πλοίου ήταν από τα πρώτα που κατακλύστηκαν με νερό. Το υπόλοιπο τμήμα του πλοίου έχει διαλυθεί από την σταδιακή ανέλκυση που ακολούθησε τα επόμενα χρόνια με στόχο την πώληση των μετάλλων που είχαν σημαντική αξία.
